Asen nguyên tố (còn gọi là Thạch tín) và các hợp chất của Asen là chất độc đầu bảng, đã được Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) và liên minh Châu Âu (EU) công nhận là các chất gây ung thư nhóm 1. Vậy mà nhiều khu vực tại Hà Nội, nước sinh hoạt có nồng độ Asen vượt tới 40 lần mức an toàn trong khi chỉ một số ít người dân ý thức được nguy cơ từ chất độc này.

Asen là gì và đến từ đâu?

Asen là một á kim, màu xám bạc hay trắng như thiếc, giòn, nóng chảy ở nhiệt độ 817 độ C. Asen trong tự nhiên thường tồn tại ở dạng hợp chất. Các hợp chất asennua có mặt phổ biến trong các tầng địa chất ở vùng núi, từ đó theo mưa hoà tan và chảy về tích tụ ở vùng đồng bằng và dần hoà lẫn vào các tầng nước ngầm.

e1

Do đặc tính này mà nồng độ Asen trong nước ở vùng núi thì thấp, ở đồng bằng lại cao; ở tầng nước ngầm sâu thì thấp, ở tầng nước ngầm gần mặt đất thì cao; vào mùa mưa thì thấp và mùa khô thì cao. Trước đây Bangladesh được biết đến như là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của ô nhiễm Asen. Việt Nam do cùng thuộc khối địa chất phía nam dãy núi Himalaya như Bangladesh nên cũng có những đặc điểm tương tự.

Sát thủ vô hình và cái chết không tránh khỏi

Thạch tín là tên gọi chung của nguyên tố Asen và hợp chất oxit nguyên tố này (As2O3). Oxit này màu trắng, dạng bột, tan được trong nước, không màu, không mùi vị. Người bị nhiễm độc cấp với chất này thường có biểu hiện nôn dữ dội, xuất huyết đường tiêu hoá. Asen vào cơ thể làm tan hồng cầu, dẫn đến thiếu máu, da vàng, các cơ quan trong cơ thể bị thiếu oxi, nên chỉ sau 24 – 36 tiếng sẽ tử vong.

e2

Nhiễm độc lâu dài, dù chỉ với một lượng nhỏ cũng gây tác hại nguy hiểm không kém. Nếu sử dụng nước có nồng độ Asen cao để ăn uống trong thời gian dài sẽ gặp phải các triệu chứng như tiêu chảy, tổn thương nặng da và các vùng niêm mạc, viêm đa dây thần kinh, run chân tay, teo cơ, rụng tóc và dẫn đến nhiều loại ung thư.

e3

Một vấn đề chưa nhận được sự quan tâm đầy đủ: 

Theo khảo sát vào thời điểm 1999 – 2001 do UNICEF và Đại học quốc gia Hà Nội thực hiện, trong số 8 nhà máy cấp nước lớn nhất của Hà Nội, các nhà máy nước Hạ Đình, Pháp Vân, Yên Phụ có nguồn nước đầu vào bị ô nhiễm Asen ở mức 0,24-0,32 mg/l. Sau khi qua xử lý, các chỉ số này trong nước sinh hoạt vẫn còn ở mức 0,025- 0,091mg/l, cao hơn mức độ an toàn là 0,01mg/lít được khuyến cáo bởi tổ chức y tế thế giới WHO. UNICEF cũng cảnh báo nhiều khu vực thuộc phường Quỳnh Lôi – quận Hai Bà Trưng và quận Thanh Trì có mức độ ô nhiễm Asen nặng, thậm chí đứng đầu danh sách các địa chỉ ô nhiễm Asen trên cả nước.

Tới năm 2012, khu vực phía Nam Hà Nội lại trở thành điểm nóng khi hơn 500 hộ gia đình thuộc cụm dân cư ở các khu nhà N01, N02, N03, N04 thuộc thôn Phú Mỹ, xã Mỹ Đình, huyện Từ Liêm sử dụng nguồn nước cung cấp nhiễm asen gấp 40 lần mức độ cho phép.

e4

Chưa dừng lại ở đó, sau đợt kiểm tra toàn điện từ ngày 27/6 đến 30/6 với 196 mẫu nước từ các nhà máy, trạm cấp nước, Bộ Y tế đã yêu cầu dừng hoạt động của trạm cấp nước Mỹ Đình II khi kết quả kiểm tra cho thấy nồng độ Asen ở mức 0,182 mg/l, nghĩa là gấp 18 lần mức độ an toàn.

Có một thực tế là trong thời gian qua, giá nước sinh hoạt tại Hà Nội tăng nhiều lần, nhưng theo đánh giá của các chuyên gia thì chất lượng nguồn cung cấp lại không thay đổi, thậm chí là có phần đi xuống bởi tình trạng cạn kiệt nguồn nước. Nhiều loại hóa chất độc hại trong nước với hàm lượng vượt mức cho phép không được loại bỏ trước khi cấp đến người dùng bởi hệ thống, công nghệ lọc quá cũ kỹ. Vì vậy không có cách nào khác, các gia đình, nhất là khi sống trong các khu vực có nguy cơ nhiễm độc cao, đành phải tự tìm ra giải pháp cho mình.

Cách phòng chống nhiễm độc Asen

Theo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, dùng phương pháp ôxy hóa thông thường và ánh sáng mặt trời có thể loại trừ được các tạp chất, đặc biệt là asen ra khỏi nước ngầm.

  • Các gia đình sử dụng nước giếng khoan nên xử lý bằng phương pháp sục khí, giàn mưa, bồn lắng, lọc…, vừa để khử sắt, vừa loại bỏ được asen trong nước.
  • Các gia đình dùng bơm điện: Làm giàn mưa bằng ống nhựa, khoan 150-200 lỗ có đường kính từ 1,5 đến 2 mm, tùy theo công suất máy bơm đang sử dụng. Dưới cùng bể lọc là lớp sỏi đỡ dày khoảng 1 gang, trên lớp sỏi đỡ là lớp cát dày khoảng 2,5-3 gang.
  • Các gia đình dùng bơm tay: Cho nước từ vòi bơm rót vào máng mưa có nhiều lỗ nhỏ để không khí dễ tan vào nước, phát huy hiệu quả ôxy hóa của không khí.

Nếu xác định mình hoặc người thân có khả năng đã bị phơi nhiễm Asen thì cần đảm bảo sử dụng nguồn nước sạch, giữ chế độ ăn uống thật tốt, giảm protein, bổ sung các vitamin để giúp cơ thể thải loại asen nhanh hơn. Hiện nay trên thị trường đã có nhiều hãng cung cấp máy lọc nước có khả năng khử Asen và các chất độc hại khác như thuỷ ngân, amoni, sắt, mangan…

lap-may-geyser-ecotar-4